تمدید ضربالاجل پنجروزه ترامپ برای حمله به زیرساختهای ایران، وضعیت منطقه را بحرانیتر کرده است. با حمیدرضا عزیزی و شاهین مدرس، دو کارشناس برجسته امنیت و خاورمیانه، پیامدهای اقدام آمریکا و واکنش ایران را بررسی کردیم.در ساعات پایانی ضربالاجل ۴۸ ساعته که دونالد ترامپ برای ایران تعیین کرده بود، او در پیامی تازه اعلام کرد که این مهلت به پنج روز تمدید شده و دو کشور در حال انجام "گفتوگوهای سازنده" هستند.این اقدام ناگهانی بار دیگر سبک خاص ترامپ در سیاست خارجی را نشان میدهد که ترکیبی از فشار حداکثری، تهدید مستقیم، بازی رسانهای و تغییر سریع مواضع است و تحلیل آن را برای کارشناسان و ناظران دشوار میکند.ما این نخستین بار هم نیست که ترامپ با تهدید مستقیم یا ضربالاجلهای کوتاهمدت، تمام توجه رسانهها را به خود جلب میکند و سپس یا موضوع را به فراموشی میسپارد یا تصمیم خود را تغییر میدهد؛ نمونههای پیشین شامل تهدید به بمباران تاسیسات نظامی یا اقتصادی کشورهای مختلف و سپس عقبنشینی یا تغییر استراتژی بوده است.
پیشبینیناپذیری ترامپ و "اعتبار تهدید"
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه و پژوهشگر بنیاد علم و سیاست در برلین در گفتوگو با دویچهوله فارسی تاکید کرد که پیشبینی اقدامات ترامپ دشوار است و به دلیل پیشبینیناپذیری او، نمیتوان با قطعیت گفت که تهدیدها عملی خواهند شد یا خیر.
او به سابقه ترامپ در قبال ایران اشاره کرد که حتی پیش از رسیدن به ضربالاجلهای تعیینشده، اقداماتی انجام داده است.
عزیزی میگوید:
«یکی تجربه جنگ ۱۲ روزه و دیگری آغاز جنگ فعلی است که اکنون در آن قرار داریم. در هر دو مورد، ترامپ پیشتر ضربالاجلهایی اعلام کرده بود؛ برای مثال در جنگ ۱۲ روزه، ضربالاجل دو هفتهای تعیین شد و در جنگ اخیر نیز تقریبا همان محدوده زمانی مطرح بود اما پیش از فرا رسیدن موعد، عملیات نظامی آغاز شد.تفاوت اصلی اینجاست که در هر دو تجربه، عملیاتها محدود بودند و انتظار پیامدهای محدود وجود داشت اما اکنون، با توجه به خسارات بالقوه یک حمله گسترده و تهدید ایران برای واکنش، این وضعیت وارد فازی کاملا جدید شده است.»
او همچنین با تاکید بر اینکه تعویق پنجروزه ضربالاجل به معنای لغو تهدید نیست و ترامپ ممکن است برای حفظ اعتبار تهدید خود، اقدام محدودی انجام دهد، افزود:
«با توجه به اینکه این ضربالاجل اکنون به تعویق افتاده، ممکن است ترامپ در نهایت تصمیم خود را تغییر دهد اما با این حال، با توجه به جایگاه او به عنوان رهبر بزرگترین قدرت نظامی جهان، احتمال هم دارد برای حفظ اعتبار تهدید، دست به یک اقدام محدود بزند.»
شاهین مدرس، تحلیلگر مطالعات امنیتی در رم ایتالیا نیز بر "اعتبار تهدید" تاکید دارد و با اشاره به اینکه "حتی تعویق پنجروزه تهدید به معنای لغو آن نیست" می گوید:
«دلیلش این است که در منطق بازدارندگی، مهم نیست تهدید فورا اجرا شود؛ مهم این است که طرف مقابل باور کند در صورت سرپیچی، هزینهای واقعی و دردناک در راه است. پیامی که اکنون منتشر شده، دقیقا در همین چارچوب قابل فهم است؛ ترامپ نگفته که از گزینه حمله منصرف شده، بلکه گفته آن را برای پنج روز عقب انداخته تا به مذاکرات فرصت بدهد. این یعنی تهدید هنوز روی میز است و کارکردش این است که جمهوری اسلامی را وادار کند از بستن تنگه هرمز عقبنشینی کند. از این منظر، این یک "ابزار نهایی بازدارندگی" است.»
مدرس نیز به سبک شخصیتی ترامپ اشاره دارد: «او معمولا میان فشار حداکثری، نمایش اراده و باز گذاشتن درِ معامله حرکت میکند. یعنی تهدید را تا آستانه اجرا بالا میبرد تا امتیاز بگیرد اما ترجیح میدهد طرف مقابل پیش از برخورد مستقیم عقبنشینی کند. با این حال، همین سبک باعث میشود تهدید او را نتوان بلوف محض تلقی کرد؛ زیرا اگر احساس شود اعتبار شخصی و سیاسیاش زیر سوال رفته یا اگر جمهوری اسلامی تعویق را نشانه ضعف تعبیر کند، احتمال بازگشت سریع به گزینه نظامی وجود دارد.»
DW
